Marek Słodownik: Konik Morski skończył 80 lat

25 października 1937 roku w gdyńskiej stoczni S.Y.G. zwodowany został pierwszy jacht klasy Konik Morski, projektu Leona Tumiłowicza, rozpoczynający serię jachtów szkoleniowych. Jednostkę nazwano Eksperyment. Był to pierwszy jacht pełnomorski zapro­jek­to­wa­ny w Polsce.[1]

Jacht miał 9,6 m długości, 2,72 m szerokości, 1,53 m zanurzenia, ok. 5 ton wyporności. Taklowany był jako slup bermudzki: grotżagiel miał powierzchnię 29,6 m2, a fok – 10,4 m2, razem 40 metrów kwa­dra­towych żagla.

Geneza jachtu była oczywista. Po wycofaniu z Zatoki Gdańskiej jachtów fińskiej klasy Vingboat (nazywanej w Polsce „Czajka”) ogłoszono konkurs, który miał wyłonić jacht szkoleniowy nadający się do szkolenia pod­sta­wo­wego. Pierwotnie myślano o harcerzach, jednak później postanowiono objąć tym konkursem także inne organizacje.

 

Spośród propozycji Leona Tumiłowicza, Antoniego Aleksandrowicza i Tadeusza Sołtyka, wybrano projekt tego pierwszego, wzorowany na amerykańskich konstrukcjach słynących z dzielności mor­skiej.

Pierwszy egzemplarz Konika Morskiego (nazwa wymyślona przez Andrzeja Bohomolca) zamówiło śro­dowisko wojskowe. 25 października 1937 jacht Eksperyment spłynął na wodę. Wkrótce zamó­wio­no kolejne: po pięć jednostek zakupiły Liga Morska i Kolonialna oraz Związek Harcerstwa Polskiego.

Do wybuchu wojny powstało 26 jachtów z tej serii; wiele z nich zbudowano z tańszych materiałów: zes­taw trzonowy i poprzeczny, drzewca i pokład wykonywano z drewna sosnowego, pokład był po­kry­wa­ny płótnem, osprzęt pokładowy i okucia powstały ze stali ocynkowanej.

1939: Stocznia Yachtowa Gdynia – Koniki Morskie
Fot. Wojciech Orszulok

 

Rozwinięciem konstrukcji Konika Morskiego był projekt jachtu Opty, na którym w latach 1967-1969 Leonid Teliga opłynął samotnie świat po żaglami jako pierwszy Polak.

1967: s/ Opty
Fot. Janusz Uklejewski

„Stocznia Yachtowa w Gdyni” – S.Y.G. – była pierwszą w Polsce profesjonalną placówką o cha­rak­te­rze spółki akcyjnej.
Oficjalnie zaczęła działać 20 stycznia 1934 roku, a jej zało­ży­cie­lami byli młodzi absolwenci Państwowej Szkoły Morskiej.
Akcjonariuszami Stoczni S.Y.G. byli: Jan Benedykt Witkow­ski, Leon Tumiłowicz, Zbigniew Deyczakowski, A. Szperalski, A. Fedorowicz, Stanisław Rzepecki.

Przedmiotem działalności gospodarczej była budowa, remonty i konserwacja jachtów z drewna, prace żaglomistrzowskie i takielarskie, produkcja na zamówienie osprzętu, pośrednictwo w zakresie sprze­da­ży jachtów oraz działalność wydobywcza i poszukiwawcza wraków.

Po roku działalność przyniosła znaczne straty, co spowodowało wycofanie się części udziałowców.
Zmie­niono zarząd, w którym pozostali Tumiłowicz i Rzepecki, podniesiono kapitał aukcyjny i ogra­ni­czo­no zakres działalności, co firmie pozwoliło przetrwać.

Wkrótce z S.Y.G. odszedł też żaglomistrz Rzepecki, a na jego miejsce trafił Czesław Gibowski, spec­ja­lista budowy jachtów. Stocznia pozyskała w 1936 roku kontrakt na budowę jachtu norweskiej klasy Hai, bardzo popularnych w Skandynawii, który zamówił YKP.

 

W kolejnych miesiącach S.Y.G. zbudowała serię jachtów klasy Vingboat oraz 7 szpicgatów[2], które do wybuchu wojny żeglowały na Jeziorze Trockim na Wileńszczyźnie.

W latach 1937-38 „Stocznia Yachtowa w Gdyni” pozyskała zamówienia od Marynarki Wojennej, co pozwoliło jej na budowę nowych hangarów na terenie portu oraz zatrudnienie pracowników.

1938: „Stocznia Yachtowa Gdynia”: budowa nowego hangaru
Fot: Narodowe Muzeum Morskie

 

 *   *   *

Leon Tumiłowicz (11 marca 1908 – 4 lutego 1971[3])

Absolwent Państwowej Szkoły Morskiej w Tczewie i Po­litechniki Gdań­skiej na Wy­dziale Mechanicznym, konstruktor i bu­dow­niczy pierw­szego w Polsce ba­las­to­wego jachtu morskiego. Jako junior żeg­lo­wał w barwach gdyńskiego od­dzia­łu YKP, później poświęcił się pracy szkutnika i kon­struk­tora jachtów mor­skich. Był autorem kil­ku­dzie­sięciu konstrukcji, z któ­rych największą po­pu­lar­ność zdobył Konik Morski. Jego dziełem by­ło kil­ka­dzie­siąt pro­jek­tów jachtów morskich; naj­bar­dziej znane jednostki jego kon­strukcji to Opty Leonida Teligi (roz­wi­nię­cie Konika Mor­skiego; 43 m2 żagla, zbudowany w 1966) oraz dwa jachty typu Tom-100: Polonia – flagowy jacht PTTK (110 m2 żagla, zbu­do­wa­na w 1958) i bliźnia­cza Wielkopolska (110 m2 żagla, zbu­do­wa­na w 1962).[4]

 

Marek Słodownik

Źródła ilustracji:
Magazyn Morze, Sport Wodny, Głowacki, Włodzimierz – Dzieje żeglarstwa polskiego.
Reprodukcje: Marek Słodownik

 


[1] Żeglarz, 1936.

[2] Szpicgat – jacht mający stewę rufową (przedłużenie stępki w kierunku rufy), do której przymocowana jest oś steru;
lub: taka właśnie konstrukcja rufy (rufa ostra); zobacz rysunek.

[3] Jako datę urodzenia Leona Tumiłowicza różne źródła podają rok 1908 lub 1909, bez dnia i miesiąca.
Pełną datę urodzenia podaje jedynie strona gdyńskiej nekropolii Witomino <https://nekropole.info/pl/Leon-Tumilowicz>.

[4] Fotografia Leona Tumiłowicza: Głowacki, Włodzimierz. Dzieje żeglarstwa polskiego. Gdańsk : Wyd. Morskie, 1989. Ilustracja nr 169; źródło: Świat Żagli.
 


Periplus powrót na Stronę Główną

© 2017 Frontier Theme