Kazimierz Babiński: Filmu zaślubiny z morzem: w kręgu haseł i programów

Pierwsze próby i doświadczenia

W latach 1902-1939 zrealizowano w Polsce około 400 filmów fabu­lar­nych (dokładna liczba nie jest moż­li­wa do ustalenia, gdyż w czasie dwóch zawieruch wojennych zaginęło sporo archiwaliów doku­men­tu­ją­cych stan ówczesnej kultury filmowej), spośród których w zaled­wie kilkunastu pojawił się temat morski, jego motywy i wątki. Jest to raptem około 3,5% całej ówczesnej produkcji. Zaska­ku­jącym może wydać się fakt, że ten rodzaj filmu – czy jak kto woli: gatunek – w okresie powojennym stanowi również około 3,5-4% produkcji. Niewykluczone zatem, że przyczyn braku rodzimego filmowego arcydzieła na miarę Moby Dicka[1] można między innymi upatrywać właśnie w tych niekorzystnych proporcjach.

Wśród tych kilkunastu obrazów znalazło się parę wyraźnie odbiegających poziomem technicznym i ar­tys­tycz­nym od pozostałych. Zaważył na tym przede wszystkim dość dobry, jak na tamte lata, warsztat reży­ser­ski i niekonwencjonalne rozwiązania formalne. Pozwoliło to teoretykom i historykom sztuki fil­mo­wej wpisać je na trwałe do historii kinematografii polskiej. Za przykład może posłużyć choćby Rapso­dia Bał­tyku (1935) Leonarda Buczkowskiego, której wpływów można się doszukać w niektórych po­wo­jen­nych filmach morskich.
Cztery najlepsze z nich są początkiem wędrówki w poszukiwaniu tego, co morskie w filmie.

 

Pierwsze w historii przedwojennej kinematografii polskiej realia morskie (morze, statek, załoga) pojawiają się w roku 1927 w filmie Zew morza w reżyserii Henryka Szaro według oryginalnego scenariusza Stefana Kiedrzyńskiego, lecz – jakby na przekór wiele obiecującemu tytułowi (notabene zaczerpniętemu z tradycji literackiej) – nie odgrywają pierwszoplanowej roli. Dla twórców bardziej istotne wydaje się sku­pienie uwagi widza na miłosnych perypetiach syna młynarza i panny ze dworu zakończonych meza­lian­sem.[2] Film niedawno został zrekonstruowany.
Portal Ninateka pisze o nim:

Film został zrekonstruowany w 2013 roku dzięki dwóm odnale­zionym kopiom filmo­wym i odno­wio­ny cyf­rowo w ramach projektu „K