Czterdzieści lat minęło, jak jeden dzień…
Kazimierz Robak: Szopka sylwestrowa na Pogorii

      Zbliżał się wieczór sylwestrowy i Nowy Rok 1981. Tym razem wymyśliliśmy sobie, że uczcimy to prawdziwą kukiełkową szopką. Wojtek i Andrzej zabrali się za produkcję lalek i pacynek, ja podjąłem się skompletowania tekstów – wydobyłem je od współlokatorów naszej ośmioosobowej kabiny zwanej „ósemką”, od Sławka, który włączył się do zabawy, a część napisałem sam.

      Ostatniego dnia grudnia 1980, po kolacji, mesa zmieniła wygląd. Rozciągnięty na sznurze koc osłaniał jeden ze stołów i siedzących za nim animatorów. W tle rysowały się malownicze palmy uwiecznione fabrycznym haftem na ręcznikach produkcji krajowej, oświetlone rozproszonym światłem biurowych lamp. Po drugiej stronie tłoczyli się widzowie. Byli wszyscy poza oficerem wachtowym i sternikiem (obejrzeli próbę generalną) oraz Stasiem, który nie otrzymawszy odpowiedzi na pytanie: „Kto za mnie jutro wstanie o wpół do szóstej?”, poszedł spać.

      Punktualnie o 22:00 brzęknął dzwonek.

      Zza koca wychyliła się Tuba Mosiężna:

      — Kabaret NASZA WACHTA prezentuje niniejszym jedyny, nie­powtarzalny, oryginalny, eksterytorialny program noworoczny pod tytułem SZOPKA, CZYLI SAMO ŻYCIE — oświadczyła Tuba i zniknęła.

      Na jej miejscu pojawiła się osadzona na Wojtkowym palcu głowa, w jakże dobrze wszystkim znanej granatowej wełnianej czapce z czerwoną, czteroramienną gwiazdą na górze.

      Przywitała ją salwa śmiechu, tymczasem Głowa zaśpiewała:

Kiedy płynę tak „Pogorią”
          kosztującą wręcz majątek,
Wtedy często wracam myślą
          w późne lata sześćdziesiąte,
Kiedy sam załogą całą
          byłem w miarę potrzeb:
Kapitanem, kukiem, majtkiem,
          na posyłki chłopcem —
I najbardziej mi żal:

mojego „Poloneza” —
          błędnego rycerza,
trzech oceanów
          i wywrotek wśród bałwanów,

reportaży dla „Trybuny”,
          koralowej laguny,
australijskich piasków
          i w eterze trzasków …

 

A gdy wrócę znów do kraju
          kończąc morską poniewierkę,
dobrze wiem, co tam zastanę –
          niepokoje i rozterkę;
w telewizji spojrzą krzywo,
          w PeZetŻecie – także,
z PAN-em same awantury,
          a mnie w nocy śnią się żagle
I najbardziej mi żal:

mojego „Poloneza” — …

 

      Później, kolejno, w Szopce pojawili się:

  • trzej „komandosi”, czyli Andrzej, Stachu i Wojtek, nazwani tak dla swych niecodziennych w końcu umiejętności i ogólnej sprawności, za których kwestię wypowiadały trzy olbrzymie noże używane przez płetwonurków. „Ale oto komandosi, więc już lepiej się wynosić” — stwierdziła Głowa w kapitańskiej czapce z gwiazdą i przezornie schowała za kocem;
  • kukiełka w czerwonym sztormiaczku i z oryginalną brodą uzyskaną dzięki uprzejmości Młodego, który… ogolił się specjalnie na tę cześć. Te dwa rekwizyty były tak jednoznaczne, że brawa rozległy się zanim jeszcze postać zdążyła się przedstawić: „Bosman ci ja Bosman, na pięknym żaglowcu” i poskarżyć: „trzy czwarte pływania żagle mam w pokrowcu”;
  • dwa długopisy — Żurnaliści, pewnym głosem śpiewający w rytmie minionej epoki: „bo srebro i złoto to nic, chodzi o to, by prasę mieć”;
  • dwa duże klucze francuskie, czyli Mechanicy. „Każdy z nich to złota rączka, daję na to słowo, znajdą każde zwarcie, tylko ruszą głową — zanim żeśmy się spostrzegli, prąd nam wyłączyli i, niby przypadkiem, wentylację też!”;
  • siwowłosa pacynka Szamana Morskiego (czytelnikom książek K.O. Borchardta wyjaśniam, że to nie lapsus ani plagiat, a jedynie podwójne zapożyczenie — tak nazywała niekiedy załoga Gedanii swego kapitana, Dariusza Boguckiego), która dziarsko zapewniła: „Hej-ha, gdzie mróz okropny, hej-ha, gdzie śniegu więcej, gdzie normalny nikt nie pływa — ja popłynę chętnie!”;
  • brzuchata biała postać w kucharskiej mycce na głowie, śpiewająca na melodię popularnego niegdyś „Furmana” o kucharzu, co to „lewą nogą wstanie z rana i ochrzani Kapitana!”;
  • dwie kukiełki Polarników: „Sami w taką noc pełną pingwinów” i „Ja ci śrubkę wkręcę z gracją, o najdroższa Radiostacjo!”;
  • była wreszcie (i to od samego początku aż do ostatniej sceny) OSOBA w dżinsowym kombinezonie, w czapce z beżowego sztruksu — węzeł intrygi, klucz fabuły i motor akcji, jednym słowem spiritus movens całego spektaklu, czyli pacynka Chiefa, na którego widok — i głos — nawet kukiełki brały się żwawiej do swej kukiełkowej pracy.

     

      Uderzyło nas to już podczas pisania tekstów — na dobrą sprawę, mimo trzech tygodni wspólnej żeglugi, nie było wśród nas nieporozumień czy poważniejszych zatargów, które dałyby pożywkę satyrze i urozmaiciły fabułę. Choć nam utrudniało to pracę, nie stwarzaliśmy jednak ich na siłę, a czas wykazał słuszność naszych założeń. Do końca rejsu ani jedno spotkanie przy gitarze — a odbyło się ich wiele — nie obeszło się bez śpiewania szopkowych kupletów, choć przecież w repertuarze mieliśmy dość innych piosenek i to zarówno „ogólnożeglarskich”, jak i tych powstałych na Pogorii.

[…]

W piątek, 2 stycznia 1981, zacumowaliśmy Las Palmas.

 

*  *  *

Tak pisałem o tym na gorąco, a później wpakowałem do książkowej relacji z tego rejsu „Pogorią” na koniec świata.

Minęło czterdzieści lat i życie dopisało do naszej szopki swój scenariusz. Wśród pozytywów jest to, że Kapitan znów pływa na Polonezie, a żagle po nocy śnią się mnie (i dobrze mi tak, skoro – jak widać z powyższego – sam sobie tak wywróżyłem), bo skoro można śnić, to można i zrobić.
Są też sprawy smutne, ale o nich w następnym odcinku.

 

Cytował (40 lat później, więc niedokładnie) z własnej książki „Pogorią” na koniec świata
Kazimierz Robak
Styczeń 2021

 


7 grudnia 1980 –  17 kwietnia 1981 – rejs antarktyczny Pogorii
Kapitan: Krzysztof Baranowski;
zastępca kapitana: Andrzej Marczak;
załoga etatowa: Stanisław Bojaruniec (kuk), Wojciech Fok (bosman), Marek Kleban (II mechanik), Romuald Mineyko (I mechanik).
załoga niezawodowa: Henryk Bartoszuk, Dariusz Bogucki, Wojciech Burkot, Stanisław Choiński, Tomasz Gasiński, Janusz „Geograf” Kawęczyński, Zbigniew Kleban, Jan Kłossowski, Włodzimierz Ławacz (do 1981-02-04), Andrzej Makacewicz, Stefan Misiaszek (do 1981-02-04), Ryszard Mokrzycki, Wojciech Przybyszewski, Kazimierz Robak, Wojciech Sławiński, Zbigniew Studziński, Zdzisław Szczepaniak;
grupa zaokrętowana na Stacji im. Arctowskiego (1981-02-07): Wojciech Chudzyński, Ryszard Gutkowski, Ryszard Halba, Jerzy Kaszubowski, Jerzy Komorowski, Eugeniusz Moczydłowski, Jan Styczyński, Jerzy Szyłak-Szydłowski.


► Periplus – powrót na Stronę Główną